De Kunst van het Ambacht - Erwin Olaf 13 mei, 15 — interview

Wanneer je een buitenlander vraagt een aantal Nederlandse fotografen op te noemen dan is Erwin Olaf (1959, Hilversum) één van de weinige namen die moeiteloos valt. Daarmee is niet gezegd dat zijn werk ook automatisch bij iedereen in de smaak valt, maar daar is het hem ook nooit om te doen geweest. Het indrukwekkende oeuvre van Olaf is een caleidoscopisch zelfportret.

© Erwin Olaf

© Erwin Olaf

New Dawn: Na de middelbare school volgde je een studie aan de School voor Journalistiek in Utrecht. Gezien het verloop van je carrière is dat een opvallende keuze geweest. Was het, achteraf, een verkeerde beslissing?
Erwin Olaf: “Ik had geen duidelijk ambitie om schrijvend journalist te worden maar op die leeftijd, ik was achttien, wilde ik gewoon zo snel als mogelijkhet huis uit. Eigenlijk wilde ik acteur worden, maar daarvoor was ik veel te verlegen. Ik kwam toen al wel in Amsterdam maar dat was in die tijd nog een beetje een te intimiderende omgeving voor mij. Utrecht was, en is nog steeds, een heel gezellige stad en vanuit daar heb ik mijn eerste stappen in de fotografie gezet.”

© Mounir Raji

Wat vind je van het opleidingsniveau van de jongste generatie fotografen?
“Ik hecht heel veel waarde aan de ambachtelijke aspecten van het vak. Fotografie-opleidingen zouden zich wat mij betreft moeten richten op twee dingen: je moet de techniek beheersen en je moet goeie ideeën ontwikkelen. Misschien dat op de vakscholen de nadruk soms iets te veel ligt op het eerste terwijl er bij de academies wat meer aandacht zou kunnen worden gelegd op de techniekbeheersing. Die twee dingen moeten in balans zijn.”

“Tegelijkertijd besef ik dat de tijden zijn veranderd en dat het nu veel moeilijker is voor jonge fotografen om een boterham te verdienen. Ik ben wat dat betreft echt blij dat ik in 1959 ben geboren en de hoogtijdagen van de fotografie heb kunnen beleven. 450 gulden per pagina bij HP De Tijd, die tijd heb ik nog mogen meemaken! Ik heb eigenlijk nooit te klagen gehad en ik wil er ook voor waken dat ik een ouwe zeur word.”

© Erwin Olaf

© Erwin Olaf

In de documentaire van Michiel van Erp "On Beauty and Fall" uit 2009 gaf je aan weliswaar vrij werk te maken maar jezelf daarmee niet automatisch als een kunstenaar te beschouwen. Waarom eigenlijk niet?
“Of wat ik maak kunst is, ach, dat zal de tijd wel leren. Waar ik eigenlijk vooral moeite mee heb is met de kunst als een eigen wereldje. Dat een klein groepje mensen kennelijk kan bepalen dat als het aan de witte muren binnen het museum hangt, dat het dan echt kunst is. De afgelopen jaren was het vooral in de mode om alles zo realistisch mogelijk te maken, dat je vooral alle pukkels op het gezicht moest kunnen zien. Met de jaren word je minder extreem in je oordeel en inmiddels ben ik de documentaire fotografie niet per se meer gaan waarderen maar wel beter gaan begrijpen. Maar ja, of dát nou kunst is of dat wat ik maak kunst is, dat laat ik graag aan anderen, om daar over te oordelen ”

© Erwin Olaf

© Erwin Olaf

Heeft jouw relativerende houding over kunst ook niet te maken met je achtergrond? Dat je niet de traditionele weg van de academie hebt doorlopen, of kunstgeschiedenis hebt gestudeerd?
“Ja, daar heb je wel een punt. Ik kan daar nog steeds wel onzeker over zijn en heb ook nu wel de behoefte om me wat verder te gaan verdiepen. Gelukkig kan ik me dat tegenwoordig ook permitteren, financieel. Dus ja, ik ben van plan om me de komende tijd wat meer te gaan richten op zelfstudie want eerlijk gezegd ben ik nu, na Waiting, mentaal behoorlijk uitgeput.”

En fysiek?
“Ik kan niet meer zomaar, met de camera los in de hand, uit alle hoeken fotograferen. Dat kan ik fysiek gewoon niet meer aan. Maar goed, ik ben ook al 55! Dat merk ik trouwens ook wel. Zo was ik bijvoorbeeld onlangs op vakantie in Panama en dan zit ik ergens op de Stille Oceaan met al die jonge lui op een bootje een beetje misselijk te worden op de hoge golven – ik dacht echt even dat we eraan gingen – en op zo'n moment denk ik wel: wat doe ik hier?! Ik heb longemfyseem en kan nog geen drie stappen lopen!”

“Die fysieke beperking maakt ook dat ik sommige klussen simpelweg moet afzeggen. Ik ben nog niet zo lang geleden benaderd door National Geographic en het had me heel leuk geleken maar ik kan niet meer zo even hup naar Colombia om vervolgens op 1500 meter hoogte achter de indianen aan te lopen.”

© Erwin Olaf

© Erwin Olaf

Begrijp ik daaruit dat je het vanaf nu rustig aan gaat doen?
“Nee, zo kan je dat niet stellen. Die 'handicap' heeft het proces van het ouder worden wellicht versneld, maar ik had zo rond m'n veertigste ook al wel het idee dat ik m'n punt wel had gemaakt. De tijd van het grote eieren leggen lag zo rond 2003 wel achter me. Vanaf toen heb ik me minder bezig willen houden met de buitenwereld en ben ik me steeds meer gaan focussen op de innerlijke wereld.”

“Ik bedoel daarmee alleen te zeggen dat ik, in vergelijking met de jaren '80 en '90, minder de neiging heb om me aan de buitenwereld te willen bewijzen. Ik ben minder extravert geworden en dat zie je ook terug in mijn werk. Ik ben nou al ruim tien jaar gericht op de fysieke houdingen die uiting geven aan basale emoties als eenzaamheid, verdriet, hoop en liefde. Maar mijn grootste angst is nog steeds dat ik in herhaling val. Dat wil ik niet, ik wil toch steeds weer iets nieuws doen. Zo heb ik me de laatste jaren steeds meer beziggehouden met het medium van de film.”

© Erwin Olaf

Hoe ontwikkelt het creatieve proces zich eigenlijk bij jou?
“Theo van Gogh zei ooit eens tegen mij: jouw projecten komen voort uit gesprekken. En daar had 'ie denk ik wel gelijk in. De meeste dingen die ik heb gedaan zijn ontstaan doordat iemand iets tegen me zei waarvan ik dan dacht: hier moet ik iets mee doen. Maar ik weet van tevoren nooit precies wat ik ga doen of hoe het uiteindelijke resultaat daarvan zal zijn. Natuurlijk brengt dat een bepaalde spanning met zich mee, dan ik denk: ojee, gaat dit wel goed komen. Maar die steen in m'n buik heb ik gewoon nodig om tot iets goeds te komen.”

Je wilt je de komende tijd dus wat meer gaan verdiepen, maar kan je al iets zeggen over een nieuw idee waar je mee rondloopt?
“Ik overweeg om weer iets te gaan doen met naakt.”

© Erwin Olaf

En je werkt weer in de doca?
“Ja, aan barrietdrukken. Een aantal daarvan hangt in mijn tentoonstelling Waiting bij Flatland. Dat is dus echt heel moeilijk, dat afdrukken, maar zo blijf ik mijzelf toch ook weer uitdagen. En ik vind het heerlijk, zo in m'n uppie in de doka. Maar de kooldrukken die ik ook maak, die kan ik echt niet in m'n eentje. Daar heb ik hulp bij nodig.”

“Wat ik nog wel even wil aanstippen is dat ik altijd veel minder heb nabewerkt dan vaak wordt gedacht. Mensen denken vaak dat ik heel veel Photoshop gebruik en dat was ook een tijdje wel echt een snoepwinkel, maar tegenwoordig valt dat echt reuze mee. Kijk, en dan kom je toch weer op het punt van het ambacht. Hoe beter je camerabeheersing, hoe minder je achteraf hoeft te corrigeren. En ik kocht pas in 2007, dus relatief laat, een digitale achterwand voor m'n Hasselblad.”

“Aan een analoge foto kun je wel sleutelen maar je werkt wel heel vakkundig naar een bevredigend eindresultaat. Op een gegeven moment is het gewoon klaar. Maar tegenwoordig, met Photoshop, bestaat het gevaar dat je niet meer kunt stoppen met nabewerken, met het risico dat het dan kitsch wordt. Dat is echt een gevaar: dat je te ver gaat.”

© Erwin Olaf

We spraken Cleo Campert over de tijd dat zij Erwin assisteerde.

Tekst door Erik Vroons

erwinolaf.com


New Dawn is gestopt editorial — 1 februari

New Dawn is gestopt. New Dawn was een platform voor hedendaagse Nederlandse fotografie waar talent een podium werd geboden. Twee jaar en duizend posts later houdt New Dawn op te...

↠ read more

Van architectuur naar fotografie. Een interview met Dirk Hardy. interview — 1 februari

Anouk Dingelstad (1989, Amsterdam) werkte voorheen als creative producer/artbuyer bij KesselsKramer en als fotografie & new business agent. Voor ons interviewt ze...

↠ read more

Eli Dijkers en zijn parallelle wereld vol zwart-wit portfolio — 1 februari

“Het mooie is niet gecultiveerd, het lelijke is niet een probleem.” Eli Dijkers toont op de grens van het journalistieke een poëtische kant van ons alledaagse...

↠ read more

Nanda Meijer - Dag gedachten portfolio — 31 januari

Nanda Meijer maakte elke dag een foto met haar polaroid camera en schreef er dan bij waar ze op dat moment aan dacht. Het project ontstond omdat ze het altijd al interessant heeft...

↠ read more

Maarten Kuypers en zijn noodzaak tot herhaling portfolio — 31 januari

Kosmopolitische omgevingen als New York betekenen chaos. Want waar maak je verbinding mee als je gebombardeerd wordt met beeld en geluid? De meeste mensen staan in...

↠ read more

Danielle van der Schans - Hotel Linate portfolio — 30 januari

Tijdens haar bezoek aan Milaan viel het Danielle van der Schans op dat er veel Noord Afrikaanse, Eritrese vluchtelingen zich in de metropool bevinden. Zoekende naar een baan en...

↠ read more

Rogier ten Hacken - Existence portfolio — 30 januari

Fotografie is iets waar Rogier ten Hacken altijd mee bezig is. Hij kan niet anders; het is hoe hij in het leven staat en het is voor hem een manier geworden om het leven meer te duiden....

↠ read more

Nederlands Fotomuseum - Quickscan #2 editorial — 29 januari

Quickscan. Een vluchtige inventarisatie: onvolledig, tastend, het begin van een dialoog en een eerste bepaling van de verschillende posities in het veld. De Nederlandse...

↠ read more

I can’t put my finger on it - Karmen Ayvazyan portfolio — 29 januari

Het werk van Karmen Ayvazyan toont ongewone situaties waarbij eenvoud gepaard gaat met een bepaalde complexiteit. Zo gaat Karmen steeds op zoek naar een wisselend spel van het...

↠ read more

Quintessence event — 28 januari

Zondag 13 februari opent de tweevoudige expositie Quintessence met werk van Popel Coumou en Charlott Markus bij Dapiran Art Project Space in Utrecht. Quintessence belicht het...

↠ read more