De Kunst van het Ambacht - Erwin Olaf 13 mei, 15 — interview

Wanneer je een buitenlander vraagt een aantal Nederlandse fotografen op te noemen dan is Erwin Olaf (1959, Hilversum) één van de weinige namen die moeiteloos valt. Daarmee is niet gezegd dat zijn werk ook automatisch bij iedereen in de smaak valt, maar daar is het hem ook nooit om te doen geweest. Het indrukwekkende oeuvre van Olaf is een caleidoscopisch zelfportret.

© Erwin Olaf

© Erwin Olaf

New Dawn: Na de middelbare school volgde je een studie aan de School voor Journalistiek in Utrecht. Gezien het verloop van je carrière is dat een opvallende keuze geweest. Was het, achteraf, een verkeerde beslissing?
Erwin Olaf: “Ik had geen duidelijk ambitie om schrijvend journalist te worden maar op die leeftijd, ik was achttien, wilde ik gewoon zo snel als mogelijkhet huis uit. Eigenlijk wilde ik acteur worden, maar daarvoor was ik veel te verlegen. Ik kwam toen al wel in Amsterdam maar dat was in die tijd nog een beetje een te intimiderende omgeving voor mij. Utrecht was, en is nog steeds, een heel gezellige stad en vanuit daar heb ik mijn eerste stappen in de fotografie gezet.”

© Mounir Raji

Wat vind je van het opleidingsniveau van de jongste generatie fotografen?
“Ik hecht heel veel waarde aan de ambachtelijke aspecten van het vak. Fotografie-opleidingen zouden zich wat mij betreft moeten richten op twee dingen: je moet de techniek beheersen en je moet goeie ideeën ontwikkelen. Misschien dat op de vakscholen de nadruk soms iets te veel ligt op het eerste terwijl er bij de academies wat meer aandacht zou kunnen worden gelegd op de techniekbeheersing. Die twee dingen moeten in balans zijn.”

“Tegelijkertijd besef ik dat de tijden zijn veranderd en dat het nu veel moeilijker is voor jonge fotografen om een boterham te verdienen. Ik ben wat dat betreft echt blij dat ik in 1959 ben geboren en de hoogtijdagen van de fotografie heb kunnen beleven. 450 gulden per pagina bij HP De Tijd, die tijd heb ik nog mogen meemaken! Ik heb eigenlijk nooit te klagen gehad en ik wil er ook voor waken dat ik een ouwe zeur word.”

© Erwin Olaf

© Erwin Olaf

In de documentaire van Michiel van Erp "On Beauty and Fall" uit 2009 gaf je aan weliswaar vrij werk te maken maar jezelf daarmee niet automatisch als een kunstenaar te beschouwen. Waarom eigenlijk niet?
“Of wat ik maak kunst is, ach, dat zal de tijd wel leren. Waar ik eigenlijk vooral moeite mee heb is met de kunst als een eigen wereldje. Dat een klein groepje mensen kennelijk kan bepalen dat als het aan de witte muren binnen het museum hangt, dat het dan echt kunst is. De afgelopen jaren was het vooral in de mode om alles zo realistisch mogelijk te maken, dat je vooral alle pukkels op het gezicht moest kunnen zien. Met de jaren word je minder extreem in je oordeel en inmiddels ben ik de documentaire fotografie niet per se meer gaan waarderen maar wel beter gaan begrijpen. Maar ja, of dát nou kunst is of dat wat ik maak kunst is, dat laat ik graag aan anderen, om daar over te oordelen ”

© Erwin Olaf

© Erwin Olaf

Heeft jouw relativerende houding over kunst ook niet te maken met je achtergrond? Dat je niet de traditionele weg van de academie hebt doorlopen, of kunstgeschiedenis hebt gestudeerd?
“Ja, daar heb je wel een punt. Ik kan daar nog steeds wel onzeker over zijn en heb ook nu wel de behoefte om me wat verder te gaan verdiepen. Gelukkig kan ik me dat tegenwoordig ook permitteren, financieel. Dus ja, ik ben van plan om me de komende tijd wat meer te gaan richten op zelfstudie want eerlijk gezegd ben ik nu, na Waiting, mentaal behoorlijk uitgeput.”

En fysiek?
“Ik kan niet meer zomaar, met de camera los in de hand, uit alle hoeken fotograferen. Dat kan ik fysiek gewoon niet meer aan. Maar goed, ik ben ook al 55! Dat merk ik trouwens ook wel. Zo was ik bijvoorbeeld onlangs op vakantie in Panama en dan zit ik ergens op de Stille Oceaan met al die jonge lui op een bootje een beetje misselijk te worden op de hoge golven – ik dacht echt even dat we eraan gingen – en op zo'n moment denk ik wel: wat doe ik hier?! Ik heb longemfyseem en kan nog geen drie stappen lopen!”

“Die fysieke beperking maakt ook dat ik sommige klussen simpelweg moet afzeggen. Ik ben nog niet zo lang geleden benaderd door National Geographic en het had me heel leuk geleken maar ik kan niet meer zo even hup naar Colombia om vervolgens op 1500 meter hoogte achter de indianen aan te lopen.”

© Erwin Olaf

© Erwin Olaf

Begrijp ik daaruit dat je het vanaf nu rustig aan gaat doen?
“Nee, zo kan je dat niet stellen. Die 'handicap' heeft het proces van het ouder worden wellicht versneld, maar ik had zo rond m'n veertigste ook al wel het idee dat ik m'n punt wel had gemaakt. De tijd van het grote eieren leggen lag zo rond 2003 wel achter me. Vanaf toen heb ik me minder bezig willen houden met de buitenwereld en ben ik me steeds meer gaan focussen op de innerlijke wereld.”

“Ik bedoel daarmee alleen te zeggen dat ik, in vergelijking met de jaren '80 en '90, minder de neiging heb om me aan de buitenwereld te willen bewijzen. Ik ben minder extravert geworden en dat zie je ook terug in mijn werk. Ik ben nou al ruim tien jaar gericht op de fysieke houdingen die uiting geven aan basale emoties als eenzaamheid, verdriet, hoop en liefde. Maar mijn grootste angst is nog steeds dat ik in herhaling val. Dat wil ik niet, ik wil toch steeds weer iets nieuws doen. Zo heb ik me de laatste jaren steeds meer beziggehouden met het medium van de film.”

© Erwin Olaf

Hoe ontwikkelt het creatieve proces zich eigenlijk bij jou?
“Theo van Gogh zei ooit eens tegen mij: jouw projecten komen voort uit gesprekken. En daar had 'ie denk ik wel gelijk in. De meeste dingen die ik heb gedaan zijn ontstaan doordat iemand iets tegen me zei waarvan ik dan dacht: hier moet ik iets mee doen. Maar ik weet van tevoren nooit precies wat ik ga doen of hoe het uiteindelijke resultaat daarvan zal zijn. Natuurlijk brengt dat een bepaalde spanning met zich mee, dan ik denk: ojee, gaat dit wel goed komen. Maar die steen in m'n buik heb ik gewoon nodig om tot iets goeds te komen.”

Je wilt je de komende tijd dus wat meer gaan verdiepen, maar kan je al iets zeggen over een nieuw idee waar je mee rondloopt?
“Ik overweeg om weer iets te gaan doen met naakt.”

© Erwin Olaf

En je werkt weer in de doca?
“Ja, aan barrietdrukken. Een aantal daarvan hangt in mijn tentoonstelling Waiting bij Flatland. Dat is dus echt heel moeilijk, dat afdrukken, maar zo blijf ik mijzelf toch ook weer uitdagen. En ik vind het heerlijk, zo in m'n uppie in de doka. Maar de kooldrukken die ik ook maak, die kan ik echt niet in m'n eentje. Daar heb ik hulp bij nodig.”

“Wat ik nog wel even wil aanstippen is dat ik altijd veel minder heb nabewerkt dan vaak wordt gedacht. Mensen denken vaak dat ik heel veel Photoshop gebruik en dat was ook een tijdje wel echt een snoepwinkel, maar tegenwoordig valt dat echt reuze mee. Kijk, en dan kom je toch weer op het punt van het ambacht. Hoe beter je camerabeheersing, hoe minder je achteraf hoeft te corrigeren. En ik kocht pas in 2007, dus relatief laat, een digitale achterwand voor m'n Hasselblad.”

“Aan een analoge foto kun je wel sleutelen maar je werkt wel heel vakkundig naar een bevredigend eindresultaat. Op een gegeven moment is het gewoon klaar. Maar tegenwoordig, met Photoshop, bestaat het gevaar dat je niet meer kunt stoppen met nabewerken, met het risico dat het dan kitsch wordt. Dat is echt een gevaar: dat je te ver gaat.”

© Erwin Olaf

We spraken Cleo Campert over de tijd dat zij Erwin assisteerde.

Tekst door Erik Vroons

erwinolaf.com


Ibasho Gallery presenteert: Tea Ceremony And Flower Arrangement - Max Pinckers in dialoog met Werner Bischof event — 1 mei

Het beeld van Japan, verzadigd door clichés van een ondoordringbare en technologisch geavanceerde eilandnatie met zeer gedefinieerde culturele onderwerpen - zoals...

↠ read more

Kahmann Gallery presenteert: Marvin Newman in 5&33 Gallery event — 1 mei

In de jaren vijftig, een tijd waarin bijna alle kunstfotografen in zwart en wit werkten, durfden maar een paar pioniers met kleur te experimenteren. Een van hen was Marvin Newman...

↠ read more

OPEN CALL: NEW DUTCH TALENT event — 1 mei

GUP Magazine presenteert vol trots de achtste editie van New Dutch Photography Talent: New 2019. Deze toonaangevende publicatie introduceert ieder jaar de 100 beste nieuwe...

↠ read more

Melkweg Expo presenteert: metamorphosis - Lois Cohen & Indiana Roma Voss event — 26 april

Fotograaf Lois Cohen en stylist Indiana Roma Voss exposeren van 19 mei tot 10 juni ‘Metamorphosis’ in Melkweg Expo. Twaalf vrouwelijke iconen uit religie tot...

↠ read more

Adrien Lacheré - Memento Bangkok portfolio — 26 april

Adrien Lacheré (b.1988, FR) ontwikkelde zijn passie voor de fotografie tijdens zijn studies economie, hij maakte zijn eerste fotoreeksen in het dagelijkse...

↠ read more

Ronin - Tales of Solitude portfolio — 24 april

De werken van Ronin (b. 1978, based in NL) variëren van geënsceneerde scènes in nachtlandschappen tot intieme ontmoetingen in barre omstandigheden. We...

↠ read more

Stadsarchief Amsterdam presenteert: Dolf Toussaint event — 24 april

De Amsterdamse fotograaf Dolf Toussaint (1924-2017) zwierf vanaf de jaren zestig met zijn camera door de straten van Amsterdam en bracht de inwoners op sprekende wijze in beeld....

↠ read more

Viktor Van Hoof - Som Wansodany, movie super star was killed portfolio — 24 april

In de jaren ‘60 werd de eerste Cambodjaanse film geproduceerd, groeide het aantal studio’s fenomenaal en kenden de Khmer films een groot succes. Mensen gingen...

↠ read more

Instagram Takeover - Sam Gregg portfolio — 23 april

"Napels zien en sterven," vertelde Johann Wolfgang Von Goethe van Faus Italian Journey in 1786. Tegenwoordig is de uitdrukking een ironische verwijzing geworden naar de...

↠ read more

Kiekie - Olympisch Young Talent event — 18 april

Ook in 2018 gaat KIEKIE voor Olympus Nederland op zoek naar nieuw, jong talent! Met als doel om je uiteindelijk door te ontwikkelen als Olympus Visionary. Als Olympus Visionary...

↠ read more