Moeder Rusland #2 15 juni, 15 — editorial

Moeder Rusland is een levensgroot standbeeld in Volgograd, gebouwd ter nagedachtenis aan de slag om Stalingrad. Ook is Moeder Rusland de term waarmee Russen liefkozend aan hun land refereren. In het westen boezemt Rusland steeds meer angst in. Maar wat weten we eigenlijk over 'de gewone Rus'?

Buiten Moskou lijkt het Kremlin ver weg en draait het leven vaak om hele andere dingen. Met het platform Moeder Rusland: Kleine verhalen uit een grootmacht brengt Hester den Boer het leven in de buitengebieden van Rusland in beeld. Voor New Dawn selecteert Hester om de paar weken beeld uit haar project. Deze keer: Kolpashevo.

Vladislav Fjodrovitsj Zhdanov. Zijn overgrootouders zijn als koelakken (zogenaamd rijke boeren) in 1931 naar Kolpashevo verbannen. Zijn moeder is in ballingschap geboren. © Hester den Boer

Een man kijkt uit over de Ob. Niet ver hier vandaan werd in 1979 het massagraf gevonden. © Hester den Boer

Het centrum van Kolpashevo. © Hester den Boer

Kolpashevo is een klein stadje in Rusland. Het ligt aan de rivier de Ob, midden in het grootste moerasgebied van Siberië. Naar dit gebied werden tijdens het stalinistische regime miljoenen mensen verbannen, vervoerd in goederentreinen en vrachtboten, om vervolgens in de Siberische wildernis aan hun lot te worden overgelaten. Zonder voedsel, zonder woning. Velen stierven tijdens de reis, anderen vlak na aankomst. Een deel overleefde de eerste jaren, maar werd later alsnog gearresteerd en vond hun einde in een goelagkamp of executieplaats. Maar niet alle mensen stierven. Zij die het overleefden bleven hier veelal wonen, en vormen nu, samen met hun nageslacht, voor een groot deel de bevolking van dit gebied.

Jakov Berezovski (88). Hij woont in Podgornoje, een stadje niet ver van Kolpashevo. Zijn vader is in 1937 geëxecuteerd in Kolpashevo, op verdenking een Duitse spion te zijn. In feite was hij Nederlands, maar deze nationaliteit was onbekend en daarom stond er 'Duits' in zijn paspoort. © Hester den Boer

Kolpashevo. © Hester den Boer

Tot aan het einde van de jaren '80 was het echter verbonden om over de stalinistische repressie te praten. In de geschiedenisboeken werd deze periode verzwegen. Mensen wisten vaak van hun eigen ouders niet dat ze hier naartoe waren verbannen, of dat hun vader bijvoorbeeld niet was omgekomen in de oorlog, maar als vijand van het volk was geëxecuteerd.

Kolpashevo. © Hester den Boer

Galina Ilinichna Lesniak (67). Zij was erbij in 1979. Toen het gerucht door het stadje ging dat er een graf was gevonden spoedde iedereen zich naar de oever, ook haar vader. Hij wist zeker dat zijn twee geëxecuteerde broers hier lagen begraven. 'Mijn vader huilde en riep: "Lieve broers, ik weet dat jullie hier liggen, eindelijk heb ik jullie gevonden!' © Hester den Boer

In Kolpashevo werd in 1979 dit stilzwijgen kortstondig doorbroken. Niet omdat mensen erover konden praten, maar omdat de rivier de oever zover had uitgehold dat er een massagraf te voorschijn kwam. Er bleek in de jaren dertig een executieterrein te zijn geweest van de NKVD (de voormalige KGB). Sommige inwoners herkenden hun familieleden in de lijken die overal in de rivier dreven. Bij sommigen was de schotwond in het hoofd nog zichtbaar. Naar schatting lagen hier een paar duizend mensen begraven.

De KGB was gelijk ter plaatse en zorgde snel dat het graf werd opgeruimd. Met hogedrukspuiten spoten ze de oever schoon. De lijken werden verzwaard, zodat ze zonken naar de bodem. Sommige lichamen dreven af en kwamen een eindje verder in de bosjes terecht. Een echte begraafplaats kregen ze niet. De inwoners, die nu eindelijk wisten wat er met hun vermiste familieleden was gebeurd, mochten zelfs geen bloemen leggen op de oever van de rivier. Nadat het graf was opgeruimd ging het leven weer verder, alsof er niks was gebeurd. Geen enkele krant deed melding van het drama.

De gedenksteen die de slachtoffers van de repressie herdenkt. Het is een tijdelijk steen. Het is er nog niet van gekomen een ander monument te plaatsen. Een van de problemen is geldgebrek. © Hester den Boer

Twee jonge moeders staan op de plek waar het massagraf is gevonden. Geen van beide weten wat er hier is gebeurd. © Hester den Boer

Tijdens de perestrojka, eind jaren '80, mochten mensen eindelijk vrijuit praten over de verschrikkingen die ze hadden meegemaakt. Alle kranten stonden er vol mee, en veel slachtoffers publiceerden hun memoires. Maar deze golf van openheid is alweer voorbij en wederom wordt deze geschiedenis steeds verder in stilzwijgen gehuld. Portretten van Stalin duiken steeds vaker op in het straatbeeld.

Stalin is niet meer de wrede dictator, maar een kundig staatsman, dankzij wie de Sovjet-Unie de Tweede Wereldoorlog heeft gewonnen. Dat er onschuldige slachtoffers zijn gevallen is een feit, maar het aantal wordt gebagatelliseerd en verklaard vanuit de redenering dat dit nodig was om het land op te bouwen. Voor de mensen die zelf slachtoffers te betreuren hebben is dit een zeer pijnlijke ontwikkeling.

Hester den Boer was een van de honderd fotografen van New Dutch Photography Talent 2015. Het boek is nog verkrijgbaar, bestellen kan hier!Meer zien van het project Moeder Rusland? Dat kan op de website: moederrusland.nl


New Dawn is gestopt editorial — 1 februari

New Dawn is gestopt. New Dawn was een platform voor hedendaagse Nederlandse fotografie waar talent een podium werd geboden. Twee jaar en duizend posts later houdt New Dawn op te...

↠ read more

Van architectuur naar fotografie. Een interview met Dirk Hardy. interview — 1 februari

Anouk Dingelstad (1989, Amsterdam) werkte voorheen als creative producer/artbuyer bij KesselsKramer en als fotografie & new business agent. Voor ons interviewt ze...

↠ read more

Eli Dijkers en zijn parallelle wereld vol zwart-wit portfolio — 1 februari

“Het mooie is niet gecultiveerd, het lelijke is niet een probleem.” Eli Dijkers toont op de grens van het journalistieke een poëtische kant van ons alledaagse...

↠ read more

Nanda Meijer - Dag gedachten portfolio — 31 januari

Nanda Meijer maakte elke dag een foto met haar polaroid camera en schreef er dan bij waar ze op dat moment aan dacht. Het project ontstond omdat ze het altijd al interessant heeft...

↠ read more

Maarten Kuypers en zijn noodzaak tot herhaling portfolio — 31 januari

Kosmopolitische omgevingen als New York betekenen chaos. Want waar maak je verbinding mee als je gebombardeerd wordt met beeld en geluid? De meeste mensen staan in...

↠ read more

Danielle van der Schans - Hotel Linate portfolio — 30 januari

Tijdens haar bezoek aan Milaan viel het Danielle van der Schans op dat er veel Noord Afrikaanse, Eritrese vluchtelingen zich in de metropool bevinden. Zoekende naar een baan en...

↠ read more

Rogier ten Hacken - Existence portfolio — 30 januari

Fotografie is iets waar Rogier ten Hacken altijd mee bezig is. Hij kan niet anders; het is hoe hij in het leven staat en het is voor hem een manier geworden om het leven meer te duiden....

↠ read more

Nederlands Fotomuseum - Quickscan #2 editorial — 29 januari

Quickscan. Een vluchtige inventarisatie: onvolledig, tastend, het begin van een dialoog en een eerste bepaling van de verschillende posities in het veld. De Nederlandse...

↠ read more

I can’t put my finger on it - Karmen Ayvazyan portfolio — 29 januari

Het werk van Karmen Ayvazyan toont ongewone situaties waarbij eenvoud gepaard gaat met een bepaalde complexiteit. Zo gaat Karmen steeds op zoek naar een wisselend spel van het...

↠ read more

Quintessence event — 28 januari

Zondag 13 februari opent de tweevoudige expositie Quintessence met werk van Popel Coumou en Charlott Markus bij Dapiran Art Project Space in Utrecht. Quintessence belicht het...

↠ read more